Referendum nee

Er is een grote groep bewoners met name in Utrecht Noordwest die zich druk maken over de consequenties van het Actieplan Luchtkwaliteit. Diverse actiegroepen bij elkaar zijn nu bezig een raadgevend referendum te organiseren. Ik vind dat geen goed idee voor dit onderwerp en probeer dit hieronder te beargumenteren.

De luchtkwaliteit is een complex probleem dat zich niet laat vangen in een vraag voor of tegen. De vraagstelling moet dan anders worden, genuanceerder. Het is natuurlijk al vreemd dat we om de luchtkwaliteit goed te krijgen onze mobiliteit in de stad anders moeten inrichten, maar het valt te verklaren als we de auto inderdaad als de grote vervuiler bestempelen. Het is een gegeven dat de industrie buiten schot blijft in deze omdat de bijdrage in de eerste luchtlagen betreffende CO₂ en NO₂ verwaarloosbaar zijn. De auto wordt zondermeer door iedereen gezien als de grote vervuiler. Bijzonder daar aan is dat de autogebruiker geenszins zich aangesproken voelt door kritiek op zijn verplaatsingsgedrag. Argumenten als ik heb ‘m nodig voor mijn werk, ik rij heel weinig, die van mij is heel schoon en ik heb juist mijn tweede auto de deur uit gedaan zijn niet van de lucht. De mooiste die ik met betrekking tot de verdediging hoorde was dat het Actieplan Luchtkwaliteit niet voor de eigen Utrechtse bevolking geldt, maar voor de forensen die in de stad werken. Alsof onze inwoners van ons allemaal op zonnecellen rijden.

De autobezitter neemt een politieke -houding aan en verroert zich vooral niet. Meewarig bekijken ze de schreeuwerige minderheid die om een referendum zeurt. Voor die autobezitter staat de uitkomst van tevoren al vast, voor of tegen, ze blijven toch wel rijden.

In de nuancering van de vraagstelling schuilt mijns inziens ook het gevaar. Zowel bij de indieners als bij de invullers zal er een ander interpretatie van de vraagstelling mogelijk zijn. Daardoor voldoet het al niet aan de voorwaarden van een referendum waar de vraag overduidelijk moet zijn. Om het voorbeeld te noemen ; bewoners in Utrecht Noordwest zijn met name tegen de Nieuwe invalsweg en zullen de uitkomst van het referendum willen gebruiken om die tegen te gaan. Terwijl bewoners van Utrecht West weer tegen de zogenaamde automaatregelen zijn. Expliciet spreekt niemand zich daar uit tegen de nieuwe invalsweg omdat de autoconsequenties van het weglaten van die mogelijkheid wel eens als pijnlijk ervaren wordt in Utrecht West. Bijvoorbeeld de Pijper-Hadyn-Lessinglaan zou dan wel eens een 2 X 2 rijbaan moeten worden.

Nog een kleiner groepje heeft zich ten doel gesteld de auto van buiten helemaal uit te sluiten voor het Utrechts wegennet. Mooi zou het inderdaad zijn als een van de zeven autobezitters zijn auto wil laten staan. Garantie hebben we niet dat het inderdaad gaat gebeuren. Sterker nog, het aantal autobezitters gaat de komende jaren met gemiddeld zo´n 3 procent per jaar groeien. Het probleem blijft ondanks verzet van een kleine groep toenemen. Schuchter wordt er gesteld dat meer mensen overwegen om over te stappen op het Openbaar vervoer. Uit cijfers blijkt dat zo marginaal te zijn dat niemand daar een garantie uit kan halen dat er minder mensen met de auto gaan rijden naar Utrecht. Het verwijt kan gemaakt worden dat niet eerder de OV/verbindingen tussen Leidsche Rijn en stad gerealiseerd waren. Tegelijk vindt iedereen het zonde als bussen onder de exploitabele grens rijden, want daar gaat dan veel belastinggeld inzitten.

Terug weer naar het referendum dat in mijn ogen niets oplevert dan meer verwarring. Voorstanders noemen dit het meest democratische instrument. Ik vind dat het instrument referendum dat juist niet is. Omdat te demonstreren verwijs ik naar het spelletje wat zo nu en dan links en rechts wordt gebezigd. Voor wie ben je, Wilders of Verdonck en je moet kiezen. Het feit dat je een keuze mag maken is democratisch maar juist de vraagstelling is de overtreffende trap van manipuleren. Een keer in de vier jaar heeft elke Nederlander het recht om zich uit te spreken voor een geheel programma van een partij. Hij of zij (en ik) kunnen zich dan verdiepen in waar een partij voor staat. Dat mag maar hoeft niet. Bij de meeste partijen strekt een programma zich uit over meerdere gebieden. Door een stem geef ik een mandaat aan een partij en persoon waar ik vertrouwen in heb. Zo mogelijk spreek ik hem of haar aan maar wel de wetenschap dat mijn vertegenwoordiger zijn of haar eigen afweging moet maken op grond van het mandaat, verkiezingsprogramma of het coalitieprogramma. Het laatste is misschien wel een extra obstakel. We maken in dit land namelijk coalitiebesturen. In mijn ogen wil dat zeggen dat we een programma maken waar een meerderheid zich het meest in kan herkennen zonder dat een partij het alleen voor het zeggen heeft. Dat wil zeggen dat je als politieke partij water in de wijn moet doen. Een ander kan dan slim roepen dat er sprake is van draaikonterij maar afwegen is dus inherent aan ons politiek systeem.

Aangezien we in meerderheid nog niet doordrongen zijn van de betekenis van het referendum hebben we er in Nederland een betitelt als raadgevend referendum. Als volksvertegenwoordiger is het onverstandig niets te doen met de uitslag daarvan, maar het levert natuurlijk wel lelijke dilemma´s op. In mijn verkiezingsprogramma staat dat ik voor het consumeren van kaas ben maar het referendum kiest voor een gezonde voedselpil boven kaas. De kaasgebuikers vinden dat ik geen knip voor de neus waard ben als ik van het verkiezingsprogramma afwijk. Een de winnaars vinden dat ik niet naar de democratie luister door niet voor de voedselpil te zijn. Als Nederlandse politicus komt dan de gedachte bij me op om dan maar voor een voedselpil met kaassmaak te zijn.

Ik beweer dus dat een referendum zeker geen democratisch middel is en al helemaal niet om beleid te maken. Het is uiterst verwarrend zeker hoe het in Nederland geregeld is. Vandaar mijn mening, referendum nee. In het geval van de luchtkwaliteit gaat het niets opleveren. Sterker nog het kost tijd en het jaar 2015 komt steeds dichterbij. We schuiven het probleem voor ons uit. Ik ga er niet vanuit dat het probleem vanzelf oplost. Een referendum brengt ons verder van de aanpak.